กรมโยธาธิการและผังเมืองใช้ SketchUp ยกระดับงานประมาณราคากลางภาครัฐด้วยข้อมูล 3D

หัวใจของเคสนี้อยู่ที่การเปลี่ยนโมเดล 3D ให้กลายเป็นข้อมูลที่นำไปใช้ต่อได้จริง

ในงานประมาณราคากลาง สิ่งสำคัญไม่ใช่แค่รู้ว่าอาคารมีองค์ประกอบอะไร แต่ต้องรู้ด้วยว่าองค์ประกอบนั้นมีปริมาณเท่าไร อยู่ตรงไหน และส่งผลต่อราคาอย่างไร

เมื่อองค์ประกอบในโมเดลถูกจัดการอย่างเป็นระบบ ทีมสามารถใช้ข้อมูลจากโมเดลเพื่อประกอบการถอดปริมาณได้ชัดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นปริมาณคอนกรีต เหล็กเสริม งานดิน พื้นที่อาคาร หรือรายการงานที่เกี่ยวข้อง

สิ่งที่ตามมาคือการตรวจสอบย้อนกลับทำได้ง่ายขึ้น ทีมสามารถเห็นได้ว่าปริมาณที่คำนวณมาจากส่วนใดของโมเดล ไม่ต้องอ้างอิงเพียงตัวเลขในตารางหรือเอกสารแยกหลายชุด

สำหรับงานภาครัฐ จุดนี้มีความสำคัญมาก เพราะข้อมูลที่ดีต้องไม่ใช่แค่คำนวณได้ แต่ต้องอธิบายที่มาได้ ตรวจสอบได้ และใช้ประกอบการพิจารณาได้อย่างมั่นใจ

หนึ่งในผลลัพธ์ที่ชัดที่สุดจากการนำ SketchUp และ Extension มาใช้ คือการลดเวลาและลดภาระงานของเจ้าหน้าที่

จากตัวอย่างโครงการก่อสร้างมูลค่าประมาณ 50 ล้านบาท
เดิม
ใช้บุคลากรประมาณ 3 คน
ใช้เวลาประมาณ 2 สัปดาห์

หลังนำ SketchUp และ Extension ที่พัฒนาขึ้นมาใช้งาน
ใช้บุคลากรประมาณ 1 คน
ใช้เวลาประมาณ 7 วัน

ตัวเลขนี้อาจดูเรียบง่าย แต่ในบริบทของงานภาครัฐถือว่าสำคัญมาก เพราะไม่ได้สะท้อนเพียงความเร็วในการทำงาน แต่ยังสะท้อนถึงการลดภาระ ลดงานซ้ำ และลดโอกาสเกิดความคลาดเคลื่อนจากการถอดปริมาณด้วยวิธีเดิม

อีกด้านหนึ่ง เมื่อข้อมูลปริมาณและรายการงานเชื่อมโยงกับโมเดล 3D ทีมจึงสามารถตรวจสอบที่มาของตัวเลขได้ชัดขึ้น ทำให้การสื่อสารเรื่องงบประมาณมีฐานข้อมูลรองรับมากขึ้น และช่วยให้การพิจารณาราคากลางมีความน่าเชื่อถือมากขึ้น

อีกหนึ่งประเด็นที่ทำให้เคสนี้มีน้ำหนัก คือข้อมูลด้านการประมาณราคาที่ได้จากระบบโมเดล 3D และ Extension ไม่ได้ถูกใช้เพียงภายในหน่วยงานเท่านั้น

ชุดข้อมูลดังกล่าวถูกนำเสนอไปยัง กรมบัญชีกลาง และได้รับการยอมรับจากคณะกรรมการชุดใหญ่ของกรมบัญชีกลาง จนนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงแนวทางการประมาณราคาในลักษณะงานอาคารของภาครัฐในวงกว้าง

ประเด็นนี้สะท้อนให้เห็นว่า เมื่อโมเดล 3D ถูกออกแบบให้เป็นระบบข้อมูลตั้งแต่ต้น ผลลัพธ์ที่ได้สามารถไปไกลกว่าการช่วยทำงานในระดับโครงการ

จากเครื่องมือที่ช่วยลดภาระงานประจำวัน ข้อมูลชุดเดียวกันสามารถกลายเป็นฐานสำหรับการพิจารณา การตรวจสอบ และการยกระดับมาตรฐานการทำงานของภาครัฐได้

หนึ่งในตัวอย่างการใช้งานจริงคือโครงการ อาคารกระทรวงพาณิชย์ ระยะ 3 ซึ่งประกอบด้วยพื้นที่จอดรถ หอประชุม และศูนย์อาหาร

ในกระบวนการทำงาน ทีมจะนำข้อมูลงานสถาปัตยกรรมจากผู้ออกแบบ เช่น ผนัง ประตู หน้าต่าง และงาน Facade เข้ามาในระบบ เพื่อจัดการข้อมูลโมเดล ถอดปริมาณ และสรุปราคาที่เกี่ยวข้อง
จุดที่น่าสนใจคือ เมื่อมีประเด็นเรื่องงบประมาณ ทีมสามารถเปิดโมเดล 3D ขึ้นมาหารือร่วมกันในที่ประชุมได้ทันที

หากองค์ประกอบบางส่วนทำให้งบประมาณสูงเกินกรอบที่กำหนด ทีมสามารถจำลองการปรับลดหรือเปลี่ยนแปลงองค์ประกอบในโมเดล แล้วเห็นผลกระทบต่อพื้นที่ ปริมาณ และราคาได้ทันที

การประชุมจึงไม่ได้อ้างอิงเพียงตัวเลขในตาราง แต่มีโมเดล 3D เป็นสื่อกลางที่ช่วยให้ทุกฝ่ายเห็นข้อมูลเดียวกัน เข้าใจผลกระทบของการปรับแบบ และตัดสินใจได้จากข้อมูลที่ชัดเจนขึ้น

นอกจากงานอาคารแล้ว กองมาตรฐานราคากลางยังมีการพัฒนาเครื่องมือเฉพาะทางสำหรับงานพัฒนาเมือง โดยแบ่งเป็น 5 โมดูล ที่ออกแบบขึ้นเพื่อรองรับลักษณะงานของกรมโยธาธิการและผังเมืองโดยเฉพาะ

เครื่องมือชุดนี้ช่วยให้ทีมสามารถรับแบบจากผู้รับจ้าง แล้วนำมาสร้างเป็นโมเดล 3D ได้รวดเร็วขึ้น
จุดสำคัญคือโมเดลที่สร้างขึ้นไม่ได้มีหน้าที่เพียงแสดงภาพ แต่ทำหน้าที่เป็นฐานข้อมูลสำหรับการถอดปริมาณ ตรวจสอบรายละเอียด และใช้ประกอบการประมาณราคาในขั้นตอนต่อไป

เมื่อเครื่องมือถูกออกแบบให้สอดคล้องกับงานจริงของหน่วยงาน ข้อมูลที่ได้จึงสามารถนำไปใช้งานต่อได้ตรงประเด็นมากขึ้น

แม้ว่าการประชุมส่วนใหญ่จะยังเกิดขึ้นแบบ On-site แต่สำหรับการประชุมออนไลน์ ความสามารถในการแชร์โมเดลกลายเป็นอีกหนึ่งส่วนที่ช่วยให้การสื่อสารชัดเจนขึ้น

ฟีเจอร์ Link Share ใน SketchUp เวอร์ชันใหม่ ช่วยให้ผู้เข้าร่วมประชุมสามารถเข้าถึงโมเดลร่วมกันได้ เห็นได้ว่าใครกำลังเข้ามาดูโมเดล และแต่ละคนกำลังโฟกัสอยู่ที่ส่วนใดของงาน

สำหรับการหารือเรื่องปริมาณ พื้นที่ รายละเอียดอาคาร และงบประมาณ การเห็นโมเดลเดียวกันช่วยลดการตีความคลาดเคลื่อนจากแบบ 2D เพียงอย่างเดียว

นี่เป็นรายละเอียดเล็ก ๆ ที่มีผลมากในการประชุม เพราะเมื่อทุกฝ่ายมองข้อมูลชุดเดียวกัน การอธิบาย การตั้งคำถาม และการตัดสินใจก็ทำได้ตรงประเด็นขึ้น

เมื่อกรมโยธาธิการและผังเมืองมีองค์ความรู้และฐานข้อมูลจากระบบประมาณราคา 3D มากขึ้น ก้าวต่อไปคือการนำชุดข้อมูลและ Extension ที่พัฒนาขึ้น ไปต่อยอดร่วมกับ AI

แนวทางนี้ยังอยู่ในฐานะ Roadmap และเป้าหมายการพัฒนาระยะถัดไป โดยมีเป้าหมายเพื่อช่วยให้การถอดแบบและประมาณราคาเบื้องต้นทำได้สะดวก รวดเร็ว และลดภาระงานซ้ำในขั้นตอนเริ่มต้น

ภาพอนาคตที่วางไว้คือ เมื่อมีแบบแปลน ระบบ AI จะสามารถช่วยประมวลผล ถอดแบบ และประมาณราคาเบื้องต้นออกมาได้โดยอัตโนมัติ ก่อนที่เจ้าหน้าที่จะเข้ามาตรวจสอบ วิเคราะห์ และพิจารณาความถูกต้องของข้อมูลอีกครั้ง

คุณณัฐวัชต์ระบุว่า แนวทางนี้คาดว่าจะเริ่มเห็นผลสัมฤทธิ์อย่างเป็นรูปธรรมไม่เกินเดือน พฤษภาคม 2569

ในมุมนี้ AI ไม่ได้ถูกวางเป็นคำใหญ่เพื่อสร้างความตื่นเต้น แต่เป็นอีกขั้นของการนำข้อมูลที่จัดระบบไว้แล้วไปใช้ให้เกิดประโยชน์มากขึ้น

เมื่อมีฐานข้อมูล 3D ที่พร้อมต่อยอด การพัฒนาเครื่องมือช่วยถอดแบบหรือประเมินราคาเบื้องต้นด้วย AI จึงมีความเป็นไปได้มากขึ้น และสอดคล้องกับทิศทางการทำงานของภาครัฐที่ต้องการข้อมูลที่รวดเร็ว ถูกต้อง และตรวจสอบได้